Een onderschat taalprobleem in de logopedische praktijk
Veel logopedisten herkennen het direct in de behandelkamer. Een kind praat, reageert op vragen en kan losse antwoorden geven, maar zodra je vraagt om iets te vertellen, stokt het. Het verhaal blijft fragmentarisch, onsamenhangend of extreem kort. Er is taal, maar geen verhaal.
Dit probleem valt in de praktijk vaak minder snel op dan articulatieproblemen of woordenschatproblemen, terwijl de impact groot is. Verhaalvaardigheid vormt namelijk een cruciale schakel tussen mondelinge taal, begrijpend lezen en leren op school.
In deze blog zoomen we in op waarom kinderen wel praten, maar niet vertellen, hoe je dit herkent en wat dit vraagt van logopedische begeleiding.
Wat verstaan we onder vertellen
Vertellen is meer dan spreken. Het vraagt dat een kind:
-
gebeurtenissen kan ordenen
-
hoofd- en bijzaken onderscheidt
-
oorzaak en gevolg benoemt
-
tijdsvolgorde hanteert
-
perspectief kan vasthouden
-
taal kan plannen voordat het uitgesproken wordt
Waar spreken vaak spontaan en reactief is, vraagt vertellen om taalplanning en structuur. Juist daar loopt het bij veel kinderen mis.
Waarom dit probleem steeds vaker zichtbaar wordt
In januari merken logopedisten vaak dat verhaalproblemen duidelijker naar voren komen. De schoolcontext is weer volledig opgestart, er wordt meer gevraagd op taalgebied en kinderen moeten weer uitleggen, navertellen en redeneren.
Daarnaast spelen bredere factoren een rol:
-
minder narratieve interactie thuis
-
meer korte vraag-antwoordcommunicatie
-
snellere gesprekken zonder verdieping
-
minder ruimte om verhalen te oefenen
-
hogere cognitieve belasting in de klas
Kinderen leren daardoor wel antwoorden, maar niet vertellen.
Kenmerken die logopedisten herkennen
Kinderen met zwakke verhaalvaardigheid laten vaak de volgende kenmerken zien:
-
korte, losse zinnen zonder samenhang
-
ontbreken van begin, midden en einde
-
veel herhaling of vastlopen
-
moeite met volgordewoorden
-
weinig oorzaak-gevolgrelaties
-
frustratie bij open vertelvragen
Opvallend is dat deze kinderen vaak een redelijke woordenschat hebben en grammaticaal niet direct opvallen. Het probleem zit in de organisatie van taal.
De relatie met leren en begrijpend lezen
Verhaalvaardigheid is een belangrijke voorspeller voor schoolsucces. Kinderen die moeite hebben met vertellen:
-
hebben vaker moeite met begrijpend lezen
-
begrijpen teksten minder diep
-
hebben moeite met samenvatten
-
lopen vast bij zaakvakken
-
ervaren problemen bij schriftelijke opdrachten
Logopedisten spelen hier een belangrijke preventieve rol. Door verhaalstructuur vroeg te versterken, kan latere leerproblematiek deels worden voorkomen.
Wat vraagt dit van logopedische interventie
Behandeling gericht op verhaalvaardigheid vraagt iets anders dan werken aan losse taalonderdelen. Effectieve interventies richten zich op:
-
expliciet maken van verhaalstructuur
-
visuele ondersteuning van volgorde
-
modelleren van complete verhalen
-
samen opbouwen van narratieven
-
vertragen en plannen van taal
-
herhaling in verschillende contexten
Belangrijk is dat vertellen niet als toetsmoment wordt ingezet, maar als begeleid proces.
Kleine interventies met groot effect
Logopedisten kunnen verhaalvaardigheid versterken door:
-
vaste vertelstructuren te gebruiken (bijvoorbeeld eerst, dan, daarna, omdat)
-
verhalen samen te tekenen of te leggen
-
hardop te modelleren hoe je een verhaal opbouwt
-
kinderen te laten aanvullen in plaats van volledig vertellen
-
verhalen te koppelen aan concrete ervaringen
-
succeservaringen te creëren zonder druk
Juist deze micro-interventies maken het verschil.
Samenwerking met scholen
In de klas wordt vaak verwacht dat kinderen kunnen vertellen, uitleggen en verwoorden. Wanneer dat niet lukt, wordt het probleem soms gezien als concentratie- of motivatieprobleem.
Logopedisten kunnen scholen ondersteunen door:
-
uit te leggen wat verhaalvaardigheid is
-
leerkrachten handvatten te geven
-
visuele structuren aan te reiken
-
realistische verwachtingen te scheppen
-
taalruimte te creëren in de klas
Zo wordt vertellen een vaardigheid die geleerd mag worden.
Waarom dit onderwerp aandacht verdient
Kinderen die niet goed kunnen vertellen, worden vaak over het hoofd gezien. Ze praten immers wel. Toch vormt juist dit probleem een stille risicofactor voor leren en communicatie.
Door verhaalvaardigheid expliciet te maken binnen de logopedische praktijk, versterken we niet alleen taal, maar ook begrip, zelfvertrouwen en schoolsucces.
Download voor logopedisten
Om logopedisten hierin praktisch te ondersteunen, stellen wij een Verhaalstructuur-hulpmiddel beschikbaar.
Deze download helpt bij het visueel en stap voor stap opbouwen van verhalen, zowel in de behandelkamer als in samenwerking met school.